( سرزمين‌هاى اسلامى ) به سوى عربستان بر قرار بود « 1 » . مردم بيشمارى از كليه سرزمينها به مكه مشرف مىشدند . بسيارى از مسلمانان ساير بلاد به سياحت و زيارت ديگر بلاد ترغيب مىشدند . به ويژه بازرگانان كه براى گسترش روابط بازرگانى به سفرهاى تجارتى مىرفتند و در راه شهرها ، انسانهاى بيشمار را از اقوام و طوايف مختلف مشاهده مىكردند و بعضا از احوال و عادات آنها مىنوشتند « 2 » . ( نقشه كشتى ) سرانجام دريانوردى اعراب مسلمان پس از آشنايى با ديگر اقوام كه به دريانوردى آشنايى داشتند باعث شد كه از كرانه‌هاى عربستان دريانوردى را آغاز كنند . عثمان بن ابى العاصى ثقفى ، فرماندار بحرين ، از منطقهء عمان به كرانه‌هاى هند در محلى به نام تانه نزديك بمبئى حمله كرد و برادر خود حكم بن ابى العاص را به خليج ديبل در دهانهء رود سند فرستاد ( 15 ق / 632 م ) . علاء بن حضرمى جانشين در فرماندارى بحرين از آب ( خليج فارس ) عبور كرد و در خشكى پياده شد و تا شهر اصطخر « پرسپوليس » پيش رفت ؛ ولى كشتىهاى او را در ساحل خليج فارس از بين بردند . او ناگزير سفر پر خطرى را از سرزمين دشمن تا بصره در پيش گرفت . چون اين حملات بنا به دستور صريح خليفهء دوم نبود ، وقتى اين رويدادها به گوش وى رسيد با آنها به مخالفت برخاست . عمر از مردم حجاز بود و دريا را بسيار خطرناك مىدانست . او به پيروى از سياست پيامبر ( ص ) ، كه نبايد جان مسلمانان را به خطر انداخت ، فقط يك بار دستور حمله دريايى داد . اين حمله بر ضد حبشىها براى كينه جويى از تاخت و تاز آنها در كرانهء عربستان بود ( 21 ق / 641 م ) . در اين لشكركشى ادوليس ( در حبشه ) به تاراج رفت « 3 » . در زمان خليفهء دوم با آنكه اسكندريه پايگاه دريايى اعراب مسلمان بود ، به

--> ( 1 ) . همان ، ص 16 - 21 . ( 2 ) . جهانگردان مسلمان در قرون وسطى ، پيشگفتار ، ص 8 و 9 ؛ جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ، ج 1 ، ص 86 . ( 3 ) . دريانوردى عرب در درياى هند ، ص 71 .